Algemeen

De waterbeheerders in Nederland verrichten veel metingen aan het voorkomen van bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater. Op initiatief van Universiteit Leiden, Centrum voor Milieuwetenschappen (UL-CML) en krachtig ondersteund door een groot aantal organisaties (externe links) zijn deze metingen vertaald in een ruimtelijk beeld. Zo beoogt de website meer inzicht te geven in de aanwezigheid van bestrijdingsmiddelen in oppervlaktewater en de veranderingen ervan in de tijd. In de website zijn o.a. kaarten, histogrammen en grafieken opgenomen over de gemeten concentraties van individuele stoffen in relatie tot een viertal (groepen van) normen: Ecotoxicologische norm (Europese MilieuKwaliteitsNorm voor het JaarGemiddelde (JG-MKN) of de nationale norm MTR indien geen JG-MKN beschikbaar voor een stof), Europese MilieuKwaliteitsNorm voor de Maximaal Aanvaardbare Concentratie (MAC-MKN), Drinkwaternorm (DWN) en Toelatingscriterium (CTGB). Daarnaast zijn er ook overzichten in de vorm van histogrammen en grafieken die gaan over de totale belasting van het oppervlaktewater door bestrijdingsmiddelen en de veranderingen in de tijd.

Ten tijde van de start van de atlas werd gesproken van bestrijdingsmiddelen, vandaar de naam Bestrijdingsmiddelenatlas. Later werd in het beleid en wetgeving onderscheid gemaakt in gewasbeschermingsmiddelen enerzijds en biociden anderzijds en wordt de term bestrijdingsmiddelen in het beleid niet meer gebezigd. In de atlas wordt met bestrijdingsmiddelen de combinatie van gewasbeschermingsmiddelen en biociden bedoeld. Een aantal bestrijdingsmiddelen kennen ook andere toepassingen, bijv. als geneesmiddel. Ook deze zijn dan in de atlas opgenomen. Echter de geneesmiddelen die alleen inwendig worden toegepast voor de bestrijding van ziektenverwekkers zijn niet in de atlas opgenomen, denk aan antibiotica of ontwormingsmiddelen als ivermectine.

Deze atlas bevat alleen informatie over de werkzame stoffen en een aantal metabolieten van bestrijdingsmiddelen. In de factsheets vindt u relevante specifieke gegevens over de individuele stoffen welke zijn opgenomen in de atlas. Deze informatie omvat o.a. de normen, CAS-nummer en bestrijdingsmiddelengroep(en) waar de stof toe behoort

De bestrijdingsmiddelen in het zoete oppervlaktewater worden gemeten op meetpunten binnen de Nederlandse landsgrenzen. Veel van het zoete water in Nederland bereikt ons via rivieren en beken vanuit Duitsland en België. RijksWaterStaat (RWS) meet daarom in een aantal grotere rijkswateren, zoals Rijn en Maas, de kwaliteit van de binnenstromende wateren  net over de grens van Nederland (dus in het buitenland). In bijgevoegde tabel zijn alle meetpunten van Rijkswaterstaat en andere waterbeheerders te vinden die net over de grens liggen en toch zijn opgenomen in de atlas.

De gegevens worden met een frequentie van eens per jaar landelijk bij elkaar gebracht. De meetprogramma's van de waterbeheerders variëren sterk in het aantal meetpunten, het aantal gemeten stoffen en de meetfrequentie in de tijd.

Voor meer detailinformatie betreffende de gemeten bestrijdingsmiddelen verwijzen we naar de bronhouders van de gegevens. De door de bronhouders geleverde meetgegevens worden elk jaar door het InformatieHuis Water  als open data op het Waterkwaliteitsportaal geplaatst. Daarnaast kunnen de producten van de website deels worden gedownload; deze functionaliteit wordt in de toekomst verder uitgebreid.

De waterschappen en Rijkswaterstaat leveren hun meetgegevens eerst aan het InformatieHuis Water, die er eerste controle op uitvoert en ze vervolgens doorlevert aan het CML. Het RIWA en het drinkwaterbedrijf Groningen leveren de gegevens rechtstreeks aan het CML. Het CML controleert de gegevens van het IHW en de drinkwaterbedrijven volgens een foutenprotocol.

De gecontroleerde en door de bronhouders geaccordeerde metingen worden gebruikt voor het maken van de bestrijdingsmiddelenatlas. De bestrijdingsmiddelenatlas bevat alleen, producten, de bewerkte metingen. De gecontroleerde metingen worden sinds 2018 niet langer terug geleverd aan het IHW. IHW plaatst alleen nog de ongecontroleerde individuele metingen van de bestrijdingsmiddelen van een selectie van bronhouders als open data op het waterkwaliteitsportaal

Voor de rapportage voor de KRW (Kaderrichtlijn Water) zijn aparte richtlijnen opgesteld voor monitoring en toetsing. De Bestrijdingsmiddelenatlas volgt grotendeels de richtlijnen voor toetsing, maar wijkt daar ook van af. Dit hangt samen met de verschillende doelen: KRW en nationaal bestrijdingsmiddelenbeleid. De Bestrijdingsmiddelenatlas richt zich dus primair op het nationale bestrijdingsmiddelenbeleid. In 2017 is een studie gedaan naar de verschillen tussen beide toetsmethodes.

Op de website van de Helpdesk Water is ook een bericht geplaatst met informatie over de openbaarheid van metingen van gewasbeschermingsmiddelen en biociden en het toetsen van metingen aan de norm, zie: https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/emissiebeheer/agrarisch/gewasbescherming/monitoring-toetsing/.

De databestanden voor de website zijn gemaakt door het UL-CML en de layout van de website door Royal HaskoningDHV (contacten). Dat is gebeurd in opdracht van Rijkswaterstaat Water, Verkeer en Leefomgeving (WVL), gefinancierd door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, in samenwerking met UvW, RIVM en Ctgb. Het streven is bij nieuwe meetronden de atlas uit te breiden.